Rookpauzes op het werk: regels, rookbeleid en registratie

Een werknemer heeft geen wettelijk recht op een rookpauze. Jij bepaalt als werkgever of medewerkers onder werktijd mogen roken, of die tijd betaald is en hoe je rookpauzes registreert. Zonder afspraak telt een rookpauze in de praktijk als werktijd.

Dat loopt op in de kosten. Twee extra rookpauzes van tien minuten per dag zijn samen ruim 73 uur per fulltimer per jaar, ruim negen werkdagen.

In het kort

• Een werknemer heeft geen recht op een rookpauze. Je mag roken onder werktijd verbieden.
  
  
• Een rookpauze van 5 of 10 minuten telt niet mee als pauze volgens de Arbeidstijdenwet. Een wettelijke pauze duurt minimaal een kwartier aaneen.
  
  
• Er zijn drie werkbare modellen: roken binnen de vaste pauzes, rookpauzes uitklokken of een vast pauzebudget voor iedereen.
  
  
• In het bedrijfsgebouw geldt een rookverbod. Een rookplek op het buitenterrein mag wel.
  
  

Heeft een werknemer recht op een rookpauze?

Nee. De Arbeidstijdenwet regelt pauzes, en een rookpauze valt daar buiten. Je bent als werkgever dus vrij om medewerkers wel of geen tijd te geven om te roken, betaald of onbetaald.

Twee afspraken kunnen dat veranderen:

1. Staat er in de cao of het arbeidsvoorwaardenreglement een regeling over pauzes of roken, dan gaat die voor.

2. Heeft je organisatie een ondernemingsraad, dan heeft die instemmingsrecht wanneer je het rookbeleid invoert of wijzigt.

Heb je jarenlang rookpauzes toegestaan zonder er iets over vast te leggen? Dan zien medewerkers dat vaak als vaste gewoonte. Kondig een nieuwe regeling daarom vooraf aan, met een ingangsdatum en een uitleg van de reden.

Telt een rookpauze als pauze volgens de Arbeidstijdenwet?

Meestal niet. De Arbeidstijdenwet schrijft per dienst een minimale pauze voor, afhankelijk van de lengte van de dienst:

Een pauze in de zin van de wet duurt minimaal een kwartier aaneen. Een rookpauze van vijf of tien minuten telt daarom niet mee voor het wettelijke minimum.

Een medewerker die zijn halfuur pauze verdeelt over zes sigaretten van vijf minuten, heeft volgens de wet geen pauze gehad.

In een cao kan de pauze bij diensten van meer dan 5,5 uur worden teruggebracht naar één kwartier. Andere afwijkingen zijn niet toegestaan.

De verantwoordelijkheid ligt bij jou. Je organiseert het werk zo dat medewerkers hun wettelijke pauze nemen, en je registreert per medewerker de begin- en eindtijden en de pauzetijd.

Bij een controle van de Nederlandse Arbeidsinspectie laat je met die registratie zien dat je aan de regels voldoet. Alle pauzeregels op een rij staan in pauzes op het werk en in het overzicht van de Arbeidstijdenwet.

Mag je rookpauzes inhouden of laten compenseren?

Ja, wanneer je het vooraf vastlegt. De wet regelt geen loon tijdens pauzes. Zonder andere afspraak in de cao of het contract heeft een werknemer tijdens een pauze in beginsel geen recht op loon. Dat geldt ook voor een rookpauze.

Voor rookpauzes buiten de vaste pauzes heb je drie opties:1. roken onder werktijd verbieden

2. rookpauzes toestaan als onbetaalde tijd die van de gewerkte uren afgaat

3. rookpauzes toestaan en de tijd laten inhalen door langer door te werken

Welke optie je ook kiest, leg haar vast in het personeelshandboek of de arbeidsvoorwaarden en pas haar voor iedereen op dezelfde manier toe.

Rooktijd achteraf inhouden op basis van een schatting is lastig te onderbouwen. Bij een geschil sta je sterker met een registratie van de werkelijke tijd, bijvoorbeeld doordat medewerkers uit- en inklokken met een prikklok.

Hoeveel werktijd kosten rookpauzes? Een rekenvoorbeeld

De tabel toont hoeveel werktijd extra rookpauzes per fulltimer per jaar opleveren, uitgaande van 220 werkdagen en werkdagen van 8 uur.

Vermenigvuldig het aantal uren met de loonkosten per uur voor een bedrag in euro's. Bij loonkosten van 35 euro per uur kosten twee extra rookpauzes van tien minuten ruim 2.500 euro per medewerker per jaar. Het Trimbos-instituut noemt rookpauzes de grootste kostenpost van rokende werknemers, naast een hoger ziekteverzuim.

Het rekenvoorbeeld meet afwezigheid op de werkplek. Over productiviteit zegt het minder. Volgens een kosten-batenanalyse van SEO Economisch Onderzoek bestaat er geen onderzoek waaruit blijkt dat werknemers die meer pauzes nemen minder productief zijn. De uren worden vooral zichtbaar wanneer collega's werk opvangen of zelf minder pauze hebben dan hun rokende collega's.

Drie manieren om rookpauzes te regelen in rooster en urenregistratie

Welke aanpak past, hangt af van het soort werk, de mate van klantcontact en hoe je nu uren registreert.

Roken binnen de vaste pauzes

Medewerkers roken tijdens de pauzes die al in het rooster staan. Bij een dienst van meer dan 5,5 uur met twee pauzes van een kwartier zijn er twee rookmomenten per dag. Je hoeft niets extra te registreren, want de pauzes staan al in het rooster en in de urenregistratie.

Dit model past bij werk met vaste pauzetijden, zoals productie, onderwijs en ploegenroosters. Het vraagt wel dat je bij lange diensten voldoende pauzemomenten inplant, zodat rokers hun rookmoment binnen de pauze kunnen nemen.

Rookpauzes uitklokken

Een medewerker klokt uit wanneer hij naar de rookplek gaat en klokt weer in bij terugkomst. De rooktijd gaat automatisch van de gewerkte uren af, of je spreekt af dat de medewerker die tijd aan het eind van de dag inhaalt.

Dit model past bij flexibele werktijden en bij medewerkers die per uur worden betaald. Het werkt het soepelst met een klokfunctie in een app, zodat medewerkers vanaf hun telefoon uit- en inklokken. Met urenregistratie in Werktijden.nl klokken medewerkers in en uit en zie je per medewerker de gewerkte uren en pauzetijd.

Een vast pauzebudget voor iedereen

Iedere medewerker krijgt naast de wettelijke pauze een vast aantal minuten extra, bijvoorbeeld tien minuten per dag, vrij in te delen. Rokers gebruiken die tijd om te roken, collega's voor koffie, een ommetje of een telefoontje.

Het voordeel is gelijke behandeling. Iedereen heeft dezelfde ruimte, en je hoeft niet bij te houden wie rookt. In het rooster zet je het budget als algemeen pauzetype. Dit model past bij kantoorwerk en teams die hun eigen werk indelen.

Gelijke behandeling van rokers en niet-rokers

Extra rookpauzes zonder compensatie leiden vaak tot wrevel bij niet-rokende collega's. Zij zien rokers meerdere keren per dag weglopen en vangen soms hun werk op. Kies daarom een regeling die voor iedereen hetzelfde uitpakt: dezelfde pauzetijd, of dezelfde plicht om extra pauzes in te halen.

Registreer extra pauzes bij voorkeur als algemeen pauzetype en niet als rookpauze per persoon. Zo leg je vast hoeveel pauze iemand nam, zonder vast te leggen waarom.

Rookpauzes inplannen zonder gaten in de bezetting

Bij werk met klantcontact of een vaste bezetting per post gaat het vooral om het moment waarop iemand weg is. Een rookpauze tijdens de lunchpiek in de horeca of bij het openen van de winkel valt meer op dan dezelfde pauze op een rustig uur.

Zet pauzemomenten per dienst in het rooster, zodat vooraf vaststaat wie wanneer weg is. Spreid de pauzes van medewerkers op dezelfde post of afdeling, zodat er nooit twee tegelijk weg zijn. Houd piekmomenten vrij en koppel iedere pauze aan een collega die de post overneemt. Met een personeelsplanning waarin pauzes per dienst zichtbaar zijn, zie je vooraf of de bezetting klopt.

Waar mogen medewerkers roken? Rookverbod, rookruimte en e-sigaret

Werknemers hebben op grond van de Tabaks- en rookwarenwet recht op een rookvrije werkplek. Sinds 1 januari 2022 zijn rookruimtes verboden in gebouwen waar een rookverbod geldt.

Een rookplek op het buitenterrein mag wel, bijvoorbeeld op het parkeerterrein. Die plek voldoet aan de eisen uit de wet en geeft geen overlast, bijvoorbeeld door rook bij de ingang of bij open ramen. Je mag als werkgever via de huisregels ook het hele terrein rookvrij maken.

Sinds 1 juli 2020 geldt het rookverbod ook voor e-sigaretten en tabaksverhitters, met en zonder nicotine.

Roken bij thuiswerken, in de bedrijfsauto en bij klanten thuis

Volgens Ondernemersplein.nl geldt het rookverbod op de werkplek niet op de thuiswerkplek, omdat dat een privéruimte is. De Arbeidstijdenwet geldt thuis wel. Een thuiswerker die tussendoor rookt, valt dus onder dezelfde afspraken over pauzes en registratie als op kantoor. Dit is lastig te monitoren.

Met een klokfunctie in een app klokt een thuiswerker - als hij eerlijk is - net zo uit als een collega op locatie.

In een vrachtwagen, bestelbus of auto van de zaak geldt het rookverbod wel, ook zonder passagiers. Neem dit op in de afspraken over het gebruik van bedrijfsvoertuigen.

Medewerkers die bij mensen thuis werken, zoals in de thuiszorg of als monteur, kunnen geen rookvrije werkplek eisen.

Rookbeleid opstellen in vijf stappen

Een rookbeleid legt vast waar, wanneer en op wiens tijd medewerkers roken. Met deze vijf stappen kom je tot een regeling die medewerkers kennen en die je kunt handhaven.

1. - Breng de huidige situatie in kaart
   Hoeveel medewerkers roken, hoe vaak gaan ze naar buiten, waar komen klachten vandaan en wat staat er in de cao over pauzes?
2. - Kies een model
   Roken binnen de vaste pauzes, uitklokken of een pauzebudget. Kijk daarbij naar het soort werk en naar hoe je nu registreert.
3. - Vraag instemming van de ondernemingsraad
   Heeft je organisatie een OR, dan leg je het voorstel ter instemming voor.
4. - Leg de afspraken vast
   Neem in het personeelshandboek op waar de rookplek is, wanneer roken is toegestaan, of rookpauzes betaald zijn, hoe je ze registreert, wat er geldt voor de e-sigaret en wat er gebeurt bij het overtreden van de regels.
5. - Communiceer en evalueer
   Kondig het beleid aan met een ingangsdatum en uitleg. Bekijk na drie maanden of de regeling werkt en of de bezetting klopt.
   
   

Wil je verder gaan, bied medewerkers dan hulp bij stoppen met roken. Een stoppen-met-rokenprogramma wordt vergoed uit de basisverzekering. Je kunt als werkgever extra ondersteuning bieden, zoals een groepstraining onder werktijd.

Welke aanpak past bij jouw organisatie?

Werken medewerkers in vaste diensten, zoals in productie, zorg of ploegendienst? Dan past roken binnen de vaste pauzes, met pauzemomenten die in het rooster staan.

Bij winkels, horeca en andere functies met klantcontact komt daar een pauzeschema met aflossing bij, zodat de bezetting op piekmomenten klopt.

Voor kantoorteams met flexibele werktijden werkt een pauzebudget voor iedereen of het uitklokken van extra pauzes.

Voor alle drie de modellen geldt dat een registratie van gewerkte uren en pauzetijd de basis is. Daarmee voldoe je aan de registratieplicht uit de Arbeidstijdenwet en heb je bij vragen van medewerkers of een controle de cijfers direct beschikbaar.

Bekijk hoe urenregistratie in Werktijden.nl werkt.