★ ★ ★ ★ ★

4,9 / 5

Arbeidstijdenwet (ATW): de complete gids voor werkgevers en werknemers

De Arbeidstijdenwet (ATW) bepaalt hoelang werknemers mogen werken, wanneer ze recht hebben op pauze en rust, en welke regels gelden voor bijzondere situaties zoals nachtdiensten en jongeren. Deze pagina geeft je alle concrete normen op één plek.

Verwerk de ATW direct in je personeelsplanning Gratis demo

Normentabel ATW

In onderstaand tabel zie je in het kort wat de arbeidstijdenwet op dit moment inhoudt. Let op: uitzonderingen zijn niet meegeteld. Dat lees je later dit artikel.

Onderwerp	Norm	Maximale afwijking (CAO/ontheffing)
Max. dienst	12 uur	—
Max. uren per week	60 uur (incidenteel)	—
Gem. uren per 4 weken	55 uur/week	—
Gem. uren per 16 weken	48 uur/week	—
Pauze bij > 5,5 uur werk	30 min (splitsbaar in 2 × 15 min)	Min. 15 min (CAO)
Pauze bij > 10 uur werk	45 min	Min. 30 min (CAO)
Dagelijkse rust	11 uur aaneengesloten	1× per 7 dagen: 8 uur
Wekelijkse rust	36 uur aaneengesloten	Of 72 uur per 14 dagen
Max. nachtdiensten per jaar	140	260 (Ontheffing Permanente Nachtarbeid)
Rust na reeks ≥ 3 nachtdiensten	46 uur	—
Rust na nachtdienst van 12 uur	12 uur	—

Maximale werktijden

De ATW stelt grenzen aan het aantal uren dat een werknemer mag werken, zowel per dienst als gemiddeld over langere periodes.

Per dienst

Een dienst mag maximaal 12 uur duren. Dit geldt voor alle werknemers van 18 jaar en ouder.

Per week

Een werknemer mag incidenteel maximaal 60 uur per week werken. Dit klinkt ruim, maar de wet tempert dat via gemiddelden:

Gemiddeld maximaal 55 uur per week over een periode van 4 weken
Gemiddeld maximaal 48 uur per week over een periode van 16 weken

In de praktijk betekent dit dat een paar drukke weken altijd moeten worden gecompenseerd met rustiger weken. Een CAO kan lagere maxima vastleggen, maar nooit hogere. Overwerken wordt binnen deze wettelijke kaders beschouwd als extra arbeidstijd die meetelt voor de berekening van deze dagelijkse en wekelijkse maxima.

Pauzes

Pauzes zijn verplicht zodra een werknemer een bepaald aantal uren werkt. Ze mogen worden opgesplitst, maar er gelden minimumeisen.

Standaardregels (wet)

Bij meer dan 5,5 uur werken: minimaal 30 minuten pauze, deze mag worden gesplitst in twee blokken van 15 minuten.
Bij meer dan 10 uur werken: minimaal 45 minuten pauze.

CAO-afwijking

Een CAO mag de pauze bij meer dan 5,5 uur werk verkorten tot minimaal 15 minuten. Korter is nooit toegestaan. De CAO mag ook de splitsing anders regelen.

Praktisch punt

Pauzetijden tellen niet mee als arbeidstijd. Een dienst van 9 uur met 30 minuten pauze telt als 8,5 uur arbeid.

Werktijden.nl berekent de verplichte pauzes automatisch bij het inplannen van diensten. Zo hoef jij als werkgever dit niet handmatig bij te houden.

Rusttijden

Naast pauzes tijdens de dienst heeft elke werknemer recht op rust tussen diensten en in de week.

Dagelijkse rust

Tussen twee diensten moet minimaal 11 uur aaneengesloten rust zitten. Eén keer per 7 dagen mag dit worden verkort tot 8 uur, bijvoorbeeld bij een late dienst gevolgd door een vroege dienst. Dit mag niet structureel worden toegepast.

Wekelijkse rust

Per week heeft een werknemer recht op minimaal 36 uur aaneengesloten rust. Als dat niet haalbaar is, geldt als alternatief: minimaal 72 uur aaneengesloten rust per 14 dagen.

Een CAO kan aanvullende rustrechten vastleggen, maar nooit minder dan de wettelijke normen.

In de tool van Werktijden.nl kan een personeelsplanning gemaakt worden op maand-, week-, of dagniveau. Pauzes worden hierin automatisch berekend; hier hoeven werkgevers dus zelf niet meer over na te denken! Deze berekeningen worden bepaald op basis van de door de arbeidstijdenwet vastgelegde regels.

Uiteraard is het aan de werkgever zelf om eventueel te spreken over langere of meerdere rustmomenten. Korter of minder is volgens de wet in ieder geval geen optie. Deze mogelijkheid is dan ook niet in onze plannings app beschikbaar.

Nachtdiensten

Nachtarbeid stelt extra eisen, omdat het zwaarder is voor de gezondheid. De ATW definieert een nachtdienst als een dienst waarbij je werkt tussen 00:00 en 06:00 uur.

Maximaal aantal nachtdiensten

Een werknemer mag maximaal 140 nachtdiensten per jaar werken. Met een Ontheffing Permanente Nachtarbeid (OPN), aan te vragen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, kan dit aantal worden uitgebreid naar 260 nachtdiensten per jaar.

Verplichte rustperiodes na nachtdiensten

Na een reeks van 3 of meer nachtdiensten achter elkaar: minimaal 46 uur rust
Na een nachtdienst van 12 uur: minimaal 12 uur rust

Gezondheidscheck

Werknemers die structureel nachtdiensten draaien, hebben recht op een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO).

Jongeren en kinderen

Voor werknemers jonger dan 18 jaar gelden strengere regels. Hoe jonger, hoe restrictiever de wet.

16- en 17-jarigen

Geen nachtdiensten (niet werken tussen 00:00 en 06:00 uur)
Maximaal 40 uur per week, maximaal 9 uur per dag
Maximaal 5 dagen per week werken
Minimaal 12 uur rust tussen diensten

15-jarigen

Maximaal 12 uur per schoolweek (inclusief school)
Niet werken vóór 07:00 of na 19:00 uur
Alleen lichte, niet-industriële arbeid

13- tot 15-jarigen

Deze leeftijdsgroep valt onder de Nadere Regeling Kinderarbeid (een uitvoeringsbesluit bij de ATW). De regels zijn hier nog restrictiever: alleen bepaalde soorten werk zijn toegestaan, in beperkte tijdvensters, en nooit tijdens schooltijd.

Voor wie geldt de Arbeidstijdenwet?

De ATW geldt in principe voor iedereen die in Nederland arbeid verricht in een gezagsverhouding. Concreet:

Valt wél onder de ATW:

Werknemers van 18 jaar en ouder (inclusief parttimers en oproepkrachten)
Stagiairs die productieve arbeid verrichten
Uitzendkrachten en gedetacheerden
Werknemers met een nulurencontract

Uitzondering hoog salaris

Werknemers die meer dan driemaal het wettelijk minimumloon verdienen, zijn vrijgesteld van de meeste ATW-normen. Uitzondering: de bescherming bij nachtwerk en risicovol werk blijft altijd van toepassing.

Valt buiten de ATW:

Zelfstandigen (ZZP'ers) met uitzondering van bepaalde risicovolle sectoren zoals transport (dan gelden de rij- en rusttijdenregels)
Directeur-grootaandeelhouders (DGA's)
Thuiswerkers die volledig zelfstandig hun werktijden bepalen

Arbeidstijdenbesluit (ATB) en sectoruitzonderingen

De Arbeidstijdenwet wordt uitgewerkt in het Arbeidstijdenbesluit (ATB). Het ATB bevat sectorspecifieke regels die afwijken van de standaardnormen. Voorbeelden:

Transport en logistiek:
aparte regels voor rij- en rusttijden (Europese Verordening 561/2006)
Gezondheidszorg:
ruimere mogelijkheden voor consignatiediensten
Horeca:
afwijkende roosternormen via de CAO Horeca

Consignatie (bereikbaarheidsdienst)

Consignatie waarbij een werknemer thuis beschikbaar moet zijn telt gedeeltelijk mee als arbeidstijd. De regels hierover staan in het ATB en kunnen per sector via CAO worden aangepast. Tijdens consignatie gelden wel de normale rusttijdennormen, tenzij de CAO iets anders regelt.

Oproepkrachten

Oproepkrachten vallen volledig onder de ATW voor de uren dat zij daadwerkelijk werken. Aanvullende rechten zoals recht op een vaste arbeidsomvang na 12 maanden volgen uit de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) en de Wet flexibel werken.

Handhaving en sancties

De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) houdt toezicht op de naleving van de Arbeidstijdenwet. Inspecties kunnen plaatsvinden op locatie of op basis van ingediende klachten.

Mogelijke sancties:

Een bestuurlijke boete per overtreding de boetebedragen zijn opgenomen in de Beleidsregel boeteoplegging arbeidstijdenwetgeving en lopen uiteen per type overtreding
Bij herhaalde of ernstige overtredingen: een last onder dwangsom
In zeer ernstige gevallen: strafrechtelijke vervolging

Werkgevers die aantoonbaar een deugdelijke administratie bijhouden en actief op naleving sturen, worden bij een eerste overtreding doorgaans coulanter behandeld.

Registratieplicht van de werkgever

Een van de meest over het hoofd geziene verplichtingen in de ATW is de registratieplicht. Artikel 4:3 ATW verplicht werkgevers om de arbeidstijden van werknemers bij te houden en die registratie minimaal 52 weken te bewaren. Bij een inspectie moet je de gegevens direct kunnen overleggen.

Wat moet worden geregistreerd:

Begin- en eindtijden van elke dienst
Pauzetijden
Nachtdiensten (voor de telling van het jaarmaximum)
Overwerk

Werktijden.nl neemt deze verplichting automatisch voor je op. De urenregistratie slaat alle werktijden op per medewerker, inclusief pauzes en dienstvariaties. Zo ben je altijd klaar voor een inspectie zonder extra administratie.

Rooster automatisch toetsen aan de ATW

Handmatig controleren of je rooster voldoet aan de ATW-normen kost tijd en vergroot de kans op fouten zeker bij grote teams of complexe dienstroosters met nachtdiensten en oproepkrachten.

In Werktijden.nl worden pauzetijden automatisch berekend op basis van de wettelijke normen. Je ziet direct of een dienst de maximale uren overschrijdt of een medewerker te weinig rust heeft gehad. Zo plan je ATW-proof zonder de wet er telkens bij te hoeven pakken.

Bij urenregistratie is, wanneer er sprake is van een afgekaderd contract, direct zichtbaar in de tool van Werktijden.nl of er overuren gemaakt zijn. In het geval van een nul-urencontract is dat natuurlijk wat lastiger. Echter wordt dan in de meeste gevallen een gemiddelde werkweek aangehouden als basis. Het is mogelijk om hier in onze plannings app een notitie van te maken, zodat altijd terug te halen is – voor beide partijen! – wat er is afgesproken. Hiermee worden nare geschillen en miscommunicaties zoveel mogelijk voorkomen.

Het is, om de naleving van de arbeidstijdenwet te kunnen handhaven én kunnen controleren door de arbeidsinspectie wanneer wenselijk, belangrijk dat de werkgever de gewerkte uren juist registreert in het systeem. Zo kunnen er nooit misverstanden ontstaan, en staan zowel de werkgever als werknemer stevig in de schoenen.

In de Werktijden.nl app is het mogelijk om dit snel en eenvoudig te doen. Mocht het wenselijk zijn, dan is het zelfs een optie om werknemers zélf hun gewerkte uren te laten registreren. Ook is een prikklok een optie; hier is een aanvullend systeem voor te installeren. Meer daarover lichten we op deze pagina toe.

Marcel

Toen we gegroeid waren qua winkels, moesten we iets wat makkelijk en simpel is. Toen ik ging zoeken, kwam ik allemaal complexe HR-programma’s tegen, en Werktijden was precies wat we zochten.

Intertoys

Roy

Het systeem scheelt tijd, voorkomt gedoe en geeft overzicht. En de ondersteuning maakt het verschil. Je krijgt écht altijd snel hulp.

Keurslager Vlogman

Helen

Werktijden.nl scheelt gewoon tijd en fouten, al is voor mij vooral het persoonlijke contact belangrijk. Er wordt meegedacht en doorgevraagd, en dat maakt het verschil. Daarom zou ik Werktijden.nl zeker aanraden aan andere bedrijven.

Primera Riecker

Margreet

Zonder twijfel één van de makkelijkste oplossingen ooit. Geen gezeur meer met excel, foutjes urenlang zoeken naar de oplossing. Klantenservice ook hele week bereikbaar. Top!

Beoordeeld op de Appstore

Steijn

Super Fijn om te weten waneer je moet werken en vrij bent. heel handig

Beoordeeld op de Playstore

Maico

Wij hebben na gebruik gemaakt te hebben van werktijden.nl diverse andere bedrijven geprobeerd maar geloof mij, werktijden werkt het makkelijkst, zowel voor de planner als voor de medewerkers. Wij zijn niet voor niets weer bij werktijden terug gekomen.

Beoordeeld op Google Reviews

Hoe ondersteunt Werktijden.nl bij het inplannen van pauzes?

Een goede planning omvat ook rustmomenten tijdens de dienst. Werktijden.nl helpt je om pauzetijden correct in het rooster op te nemen.

Houdt het systeem rekening met arbeidstijdenwet (ATW)?

Ja, de Arbeidstijdenwet stelt specifieke eisen aan verschillende vormen van arbeid. Werktijden.nl helpt je om diensten op basis van de ATW in te plannen zonder dat je het overzicht verliest.

Wat als medewerkers onderling diensten willen ruilen?

In Werktijden kunnen medewerkers onderling diensten ruilen, waarbij de wijzigingen na goedkeuring direct zichtbaar zijn in het definitieve weekrooster. Dit zorgt ervoor dat het rooster altijd actueel is en voor iedereen duidelijk blijft wie wanneer werkt.

Is een weekrooster geschikt voor bedrijven met variabele werktijden?

Juist voor sectoren met wisselende diensten is een digitaal systeem onmisbaar. Werktijden.nl is uitermate geschikt om de complexiteit van variabele ploegenroosters behapbaar te maken voor planners en medewerkers.

Hoe zorg ik dat iedereen op de hoogte is van wijzigingen in het rooster?

Handmatige communicatie via mail of appjes leidt vaak tot verwarring. Werktijden.nl zorgt ervoor dat alle wijzigingen in het weekrooster direct voor de betrokkenen zichtbaar zijn via het systeem.

Is het weekrooster direct zichtbaar voor mijn medewerkers?

Zodra jij het rooster publiceert, kunnen medewerkers het rooster direct inzien.