Schijnzelfstandigheid: dit verandert er in 2026

Ben je zzp’er of werk je met zzp’ers? Dan is dit belangrijk voor 2026. De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer actief op schijnzelfstandigheid. In 2026 verandert vooral het boeteregime. Dit artikel legt uit wat er nu geldt voor opdrachtgevers en zzp’ers.

Even een opfrisser. Wat is schijnzelfstandigheid ook alweer?

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand als zelfstandige wordt ingehuurd, terwijl de werkelijkheid meer lijkt op loondienst. Denk aan werken onder gezag, structureel ingebed zijn in de organisatie en weinig ruimte om het werk zelfstandig in te richten. In dat geval kan de Belastingdienst de arbeidsrelatie aanmerken als dienstbetrekking. De gevolgen zijn dan meestal correcties en naheffingen voor loonheffingen. In bepaalde situaties kunnen ook boetes volgen.

Wat verandert er in 2026?

De kern. De Belastingdienst kan bij schijnzelfstandigheid direct correcties en naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen. In 2026 geldt daarbij het volgende:

✅ Vergrijpboetes kunnen vanaf 1 januari 2026 weer worden opgelegd. Dit kan bij opzet of grove schuld.

✅ Geen verzuimboetes in 2026. De Belastingdienst geeft aan dat verzuimboetes in 2026 nog niet worden opgelegd.

✅ Naheffen met terugwerkende kracht kan, maar in principe niet vóór 1 januari 2025. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld bij kwaadwillendheid of als een gegeven aanwijzing niet is opgevolgd. Dan kan de Belastingdienst verder teruggaan.

Waarom deze strengere aanpak?

Schijnzelfstandigheid raakt meerdere punten tegelijk. Het gaat om het correct afdragen van loonheffingen en premies. Het gaat ook om bescherming van werkenden, zoals loondoorbetaling bij ziekte en opbouw van werknemersrechten. Daarnaast speelt het gelijke speelveld. Organisaties die wel mensen in dienst nemen, willen niet concurreren met partijen die kosten drukken via schijnconstructies.

De 9 gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest. Waar wordt naar gekeken?

In de praktijk wordt de beoordeling gedaan op basis van alle feiten en omstandigheden. De Hoge Raad noemde in het Deliveroo-arrest meerdere gezichtspunten die kunnen meewegen. Vaak worden deze samengevat als 9 punten. Zie dit als richting, niet als afvinklijst.

1. Aard en duur van het werk. Is het structureel werk dat normaal in dienstverband gebeurt?

2. Wie bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd. Is er ruimte voor eigen werkwijze?

3. Inbedding in de organisatie. Draai je mee in roosters, teams, leiding en processen?

4. Gezag en instructies. Is er aansturing zoals bij werknemers?

5. Persoonlijke arbeid. Moet jij het zelf doen, of mag je je laten vervangen?

6. Ondernemersrisico. Loop je risico op minder inkomsten, herstelwerk, aansprakelijkheid?

7. Beloning en tarief. Is het tarief typisch ondernemend of lijkt het op loon?

8. Wie draagt gereedschap en kosten. Gebruik je eigen middelen en investeer je zelf?

9. Ondernemerschap naar buiten. Acquisitie, meerdere opdrachtgevers, marketing, bedrijfsvoering.

Belangrijk. De Belastingdienst en de rechter kijken naar het totaalplaatje. Eén punt kan zwaar wegen, maar zelden beslist één punt alles.

Wat betekent dit voor jou als zzp’er in 2026?

Je moet kunnen uitleggen waarom jouw opdracht echt zelfstandig is. Dat zit meestal in vrijheid van uitvoering, ondernemersrisico, niet ingebed zijn in de organisatie en zichtbaar ondernemerschap. Werk je al lange tijd bij één opdrachtgever in een rol die lijkt op loondienst? Dan is het verstandig om je situatie opnieuw te beoordelen en afspraken aan te passen. Denk aan meer autonomie, resultaatgerichte afspraken en werken voor meerdere opdrachtgevers.

En wat als je zzp’ers inhuurt in 2026?

Als opdrachtgever moet je kunnen onderbouwen dat de inhuur past bij zelfstandigheid. Bij constatering van schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst loonheffingen naheffen. In 2026 kan daar in bepaalde gevallen een vergrijpboete bovenop komen. Controleer daarom je inhuurbeleid, rollen, roosters, aansturing en contracten. Zorg dat de praktijk klopt met wat er op papier staat.

Zijn er uitzonderingen?

Niet elke opdracht is risicovol. Veel interim-professionals met een duidelijk projectresultaat, eigen planning en een hoge mate van autonomie staan vaak sterker. Creatieve freelancers, zoals fotografen en tekstschrijvers, werken vaak resultaatgericht en voor meerdere opdrachtgevers. Toch blijft het altijd een beoordeling van de feitelijke situatie. Twijfel je? Vraag advies aan een jurist, fiscalist of de KVK.

Modelovereenkomsten in 2026. Wat kun je ermee?

Modelovereenkomsten zijn niet weg. De Belastingdienst keurt alleen geen nieuwe modelovereenkomsten meer goed. Bestaande, eerder goedgekeurde modelovereenkomsten die geldig waren op 6 september 2024, mag je nog gebruiken tot en met 31 december 2029. Let op. Ze geven alleen zekerheid als je ook echt werkt zoals in de overeenkomst staat.

Praktische tips voor 2026

Deze tips helpen je om in 2026 risico’s te verkleinen. Dit geldt voor zzp’ers en opdrachtgevers:

1. Werk met een duidelijke opdracht en resultaat. Vermijd een rol die één op één een vacature invult.

2. Leg vast dat de zzp’er de uitvoering zelfstandig bepaalt. Vermijd dagelijkse aansturing zoals bij werknemers.

3. Zorg dat de zzp’er niet meedraait in vaste roosters en interne hiërarchie.

4. Laat ondernemerschap zien. Meerdere opdrachtgevers, eigen middelen, eigen verzekeringen en acquisitie helpen.

5. Gebruik een passende overeenkomst. Een modelovereenkomst kan helpen, maar alleen als de praktijk klopt.

6. Check periodiek. Zeker bij langdurige inhuur verandert de praktijk vaak ongemerkt richting loondienst.

Blijf op de hoogte

De regels rond arbeidsrelaties blijven in beweging. In 2026 werkt de overheid ook aan vervolgwetgeving rond de beoordeling van arbeidsrelaties. Zorg dat je processen, contracten en praktijk logisch en verdedigbaar blijven.

Wat kost schijnzelfstandigheid eigenlijk?

De financiële impact kan groot zijn. Als schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld, kan een opdrachtgever loonheffingen en premies moeten afdragen via naheffingen. In 2026 kan daar in bepaalde situaties een vergrijpboete bovenop komen. De exacte bedragen verschillen per situatie. Denk aan duur, tarief, uren, sector en de vraag of er sprake was van opzet of grove schuld.

Tot slot

Schijnzelfstandigheid blijft een belangrijk handhavingsthema in 2026. Zorg dat je administratie, contract en werkwijze bij elkaar passen. Begin met een check van je huidige opdrachten en inhuur. Dat voorkomt vervelende verrassingen bij een controle. Wil je zekerheid? Neem contact op met een fiscalist of jurist die arbeidsrelaties beoordeelt.